Süleymaniye Camii: Tarih, Mimari ve Gezi İpuçları

Süleymaniye Camii, İstanbul’un tarihi yarımadasının üçüncü tepesini taçlandıran büyük selatin camisidir. 16. yüzyılda mimar Mimar Sinan tarafından Kanuni Sultan Süleyman için yapılmış olup Osmanlı mimarisinin belirleyici eserlerinden biri ve şehrin silüetinde sabit bir noktadır. Süleymaniye’nin ne olduğunu ve ziyaretçileri neden kendine çektiğini merak ediyorsanız, kısa yanıt şudur: işleyen bir cami, engin ve dingin bir iç mekân ve Haliç üzerine en güzel açık manzaralardan birini sunan bir tepe terası. Ayrıca Sultanahmet’ten çok daha sakindir; çekiciliğinin bir parçası da budur.

Süleymaniye Camii nedir?

Kanuni Sultan Süleyman’ın yaptırdığı ve 1550’lerde tamamlanan büyük bir cami külliyesidir. Döneminde yalnızca bir ibadet yeri değil, kendi kurumlarıyla çevrili bir külliyenin (camiyle birlikte kurulan yapılar bütününün) merkeziydi: okullar, bir hastane, yoksulları doyuran bir aşevi, hamamlar ve dükkânlar. O yapıların birçoğu çevresinde hâlâ ayaktadır; caminin, kaldırım denizinde tek başına değil de küçük bir taş avlular semtinin içinde oturmasının nedeni de budur.

Sinan başmimardı ve Süleymaniye, onun başyapıtlarından biri olarak kabul edilir. Camiyi tek bir dingin hacim gibi okunsun diye biçimlendirdi; büyük kubbe yarım kubbeler ve kemerler aracılığıyla zemine taşınır, böylece göz zorlanmadan yukarı çıkar. Yapı, onu var eden saltanatın simgesi olsun diye düşünülmüştü; ve öyle de oldu.

Mimar Sinan kimdi?

Mimar Sinan onlarca yıl, birkaç padişahın saltanatı boyunca Osmanlı sarayının başmimarı olarak görev yaptı. Klasik Osmanlı üslubuyla, kubbenin, ışığın ve açık iç mekânın özenli dengesiyle en çok özdeşleşen kişidir. Süleymaniye, onun olgunluk dönemine, imparatorluğun sunabileceği en büyük ölçekte çalıştığı yıllara aittir.

Dikkat edilecek şey ölçülülüktür. Süsleme vardır ama ölçülüdür; böylece işi mimarinin kendisi yapar. Oranlar, ağırlığın toplanıp zemine taşınma biçimi, gün ışığının ele alınışı, işte Sinan’ın önem verdiği şeyler bunlardı; ve içerideyken üzerinde ağırdan almaya değen şeyler de bunlardır.

İçeride ve çevresinde nelere bakmalı

Önce avluya, sonra ibadet alanına girin ve gözlerinizin ölçeğe alışmasına izin verin. Birkaç şey ilgiyi ödüllendirir:

• Kubbe ve ışık: merkezî kubbe zeminin çok üstünde yükselir ve pencere sıraları gün ışığını duvarlardan aşağı yıkar. İç mekân ağır değil, aydınlık ve ferah hissettirir.
• İç hacim: ayak altında pek az engel vardır, böylece oda tek bir kesintisiz hacim gibi okunur. Merkezin yakınında durup yukarı bakın, Sinan’ın onu nasıl kurguladığını hissetmek için.
• Avlu: sütunları ve ortadaki şadırvanıyla revaklı son cemaat avlusu, sokak ile ibadet alanı arasında dingin bir eşiktir.
• Türbe bahçesi: caminin arkasında, sessiz duvarlı bir bahçede Kanuni Sultan Süleyman ile eşi Hürrem Sultan’ın türbeleri (türbe) uzanır. Huzurlu bir köşedir ve o birkaç fazla dakikaya değer.
• Teras manzarası: külliyenin kenarından kara Haliç’e, suya ve ötesindeki şehre doğru alçalır. Yarımadanın en güzel ücretsiz seyir noktalarından biridir.

Süleymaniye Camii’ni nasıl gezersiniz?

İşleyen bir camidir, bu yüzden ziyaret, İstanbul’daki herhangi bir işleyen caminin aynı nazik kurallarını izler. Ziyaretçiler beş vakit namaz dışında karşılanır; o saatler çevresinde kısa bir mola, ziyaretinizi saygılı ve acelesiz tutar.

Birkaç pratik not:

• Sade giyinin: herkes için omuzlar ve dizler örtülü, kadınlar için bir baş örtüsü. Örtüsüz gelirseniz girişte genellikle eşarp bulunur.
• Ayakkabılar çıkar: halı serili ibadet alanına girmeden önce ayakkabılarınızı çıkarırsınız; tutmak için poşet ya da raf sağlanır.
• Namaz saatlerine dikkat edin: namaz vakitlerinde girmekten kaçının ve içeride sesinizi alçak tutun. Cuma öğlesi haftanın en kalabalık vaktidir.
• Ona vakit ayırın: avlu, ibadet alanı, türbe bahçesi ve teras manzarası, hep birlikte hızlı bir bakıştan fazlasını hak eder.

Tepeden manzara

Süleymaniye’yi özel kılan şeyin bir kısmı tam duvarlarının dışında durur. Cami yüksek bir zeminde yükselir ve çevresindeki sokaklar ile teraslar Haliç’e ve Boğaz’a açılır. Buradaki ışık en güzel hâlini öğleden sonranın geç saatlerinde alır; taşı ve suyu ısıttığında ve ezan damların üstünden yayıldığında. Caminin ötesindeki bölge için Süleymaniye’de gezilecek yerler rehberimize, daha geniş semt için ise Süleymaniye gezi rehberimize bakın. Özellikle ışığın peşindeyseniz, İstanbul’daki en iyi Boğaz manzaraları üzerine yazımız sizi doğru seyir noktalarına yönlendirir.

Yakınlarda dingin bir teras

Camiyi ve türbe bahçesini gezdikten sonra semt sizi durup oturmaya çağırır. Moss Lounge the Bosphorus, Süleymaniye’de kısa bir yürüyüş mesafesinde, bir yanında cami silüetinin diğer yanında Boğaz’ın durduğu bir çatıdadır. Ev sahibi Adem Özen, burayı bir restoran değil bir ev gibi işletir; sabah acelesiz bir Türk kahvaltısı ve ne zaman gelirseniz gelin bitmeyen çayla (Türk çayı). Tırmanıştan sonra manzaranın içinize oturmasına izin vermek için sakin bir yerdir.